De overheid verkaveld

Registers staan niet op zichzelf, maar ondersteunen de overheid bij het invullen van haar administratieve behoeften. Die overheid vormt geen homogeen, eenduidig handelend geheel, maar is een pluriform en complex systeem.

Om de verhouding tussen register en overheid te kunnen duiden, moeten we dat systeem - liefst op basis van objectieve criteria - kunnen verkavelen naar logisch samenhangende delen, zonder daarbij al te veel door bestaande indelingen geleid of gehinderd te worden.

Ons streven is dat ieder van die delen groot genoeg is om zelfstandig bestaansrecht te hebben, maar klein genoeg om een ondubbelzinnig begrip van concepten, regels en processen te kunnen waarborgen.

Domein

Vaak wordt het woord domein gebruikt om binnen het totaal aan taken en verantwoordelijkheden van de overheid een specifiek, samenhangend werkgebied aan te wijzen. Maar anders dan in de wiskunde kent het begrip domein in organisatorische context geen objectieve afbakeningscriteria. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de definitie die Eric Evans hanteert in de context van Domain-driven design. Evans beschouwt een domein als "een sfeer van kennis, invloed of activiteit". Hoewel deze definitie een zekere mate van interne samenhang veronderstelt, sluit die niet uit dat binnen één domein:

• dezelfde concepten verschillend geïnterpreteerd worden,
• regels en gedrag niet consistent zijn, en
• bedrijfsprocessen niet op elkaar zijn afgestemd.

Een domein voldoet dus weliswaar aan de eis van zelfstandig bestaansrecht, maar is niet restrictief genoeg om ondubbelzinnig begrip van wat daarbinnen gebeurt te waarborgen.

Bounded context

Binnen een domein kunnen meerdere subdomeinen of taakgebieden bestaan. Daarbij horen verantwoordelijkheden, die zijn toegekend aan specifieke teams, afdelingen of bedrijfseenheden. Zij worden ondersteund door eigen semantiek, processen en regels. Deze zaken kunnen worden beschreven in een model: een systeem van abstracties dat beschrijft hoe men vanuit een taakgebied naar de wereld kijkt en reageert op veranderingen in de buitenwereld. Zo'n model is beschreven in gemeenschappelijke taal die binnen het hele taakgebied begrepen wordt.

Model en taal beschrijven dus een voor betrokkenen herkenbare 'blauwdruk' van het taakgebied, die (onder andere) de basis kan vormen voor het ontwerp van een register. Een in gemeenschappelijke taal ondubbelzinnig en samenhangend gemodelleerd taakgebied noemen we een bounded context.

Het belang van het erkennen van bounded contexten wordt door Eric Evans in 'the Blue Book' over Domain driven design als volgt beschreven:

"A bounded context delimits the applicability of a particular model so that team members have a clear and shared understanding of what has to be consistent and how it relates to other contexts. Within that context, work to keep the model logically unified, but do not worry about applicability outside those bounds. In other contexts, other models apply, with differences in terminology, in concepts and rules, and in dialects of the ubiquitous language [red. gemeenschappelijke taal]. By drawing an explicit boundary, you can keep the model pure, and therefore potent, where it is applicable. At the same time, you avoid confusion when shifting your attention to other contexts. Integration across the boundaries necessarily will involve some translation, which you can analyze explicitly."

Uit dit citaat blijkt dat de ambiguïteiten die we op domeinniveau nog konden tegenkomen binnen een bounded context (idealiter) verdwijnen. Hier geldt (zoveel mogelijk) dat:

• dezelfde concepten eenduidig geïnterpreteerd worden (op basis van gemeenschappelijke taal),
• regels en gedrag consistent zijn, en
• bedrijfsprocessen op elkaar aansluiten.

Contextovergangen

Bounded contexten bestaan zelden in volledige isolatie. Veel vaker zijn ze in ketens of netwerken verbonden met andere bounded contexten. Dit betekent dat een gevolg dat werd geproduceerd in de ene context, in een volgende context wordt beschouwd als aanleiding of trigger voor het produceren van een nieuw gevolg. Bij het oversteken van de grens tussen de twee bounded contexten ontstaat een contextovergang. Hierbij moeten taal en model van de ene context omgezet worden naar taal en model van de andere.

Leveringen kennen daarom geen 'vaste' bounded context. Deze kunnen zijn opgesteld in de taal van de context die het gevolg produceerde waarover een levering gaat. In andere gevallen kan een levering echter expliciet bedoeld zijn om een specifieke (afnemende) bounded context te informeren. Op verzoek van deze contexten kunnen vanuit de producerende context daarom leveringen worden geproduceerd die dichter tegen de context van de 'afnemende bounded context' aanliggen.

Soms zal een producent van gevolgen ervoor kiezen om beide te doen: naast een of meerdere leveringen die taal en model van de 'eigen' context volgen, worden dan ook leveringen gemaakt die aansluiten bij de conventies van bounded contexten van afnemers.

Taak en gevolg hebben wel een vast bounded context en conformeren zich altijd aan de taal en het model van de bounded context waarbinnen ze worden uitgevoerd c.q. geproduceerd.