Wat is een register?
Betekenis van het begrip 'register'
Het woord 'register' heeft in verschillende contexten uiteenlopende bekentenissen. Een organist zal daarbij denken aan een serie orgelpijpen met dezelfde klankkleur, een auteur ziet een lijst met trefwoorden voor zich, terwijl een werkplekbeheerder zich de editor voorstelt waarmee instellingen van Windowssystemen kunnen worden aangepast.
Associaties van geïnteresseerden in deze handreiking zullen waarschijnlijk dichter bij elkaar liggen. Maar ook als we de betekenisruimte inperken door te stellen dat een register iets te maken moet hebben met het verwerken van informatie binnen de overheid, blijven nog uiteenlopende zienswijzen over. Bijvoorbeeld:
- holistisch: een volledig stelsel gericht op het bijhouden en leveren van bepaalde gegevens, bestaande uit wet- en regelgeving, betrokken organisaties en hun onderlinge afspraken, systemen voor opslag en distributie van gegevens en de technische infrastructuur die hiervoor nodig is;
- universeel: een digitaal of fysiek bijgehouden verzameling geordende informatie;
- afnamegericht: een plaats waar bepaalde gegevens onder bepaalde voorwaarden verkregen kunnen worden, of
- technisch: een database.
Om verwarring te voorkomen, is het belangrijk het begrip register in de context van 'Uit betrouwbare bron' betekenis te geven. Wij definiëren een register als volgt:
"Een applicatiecomponent, of een verzameling samenwerkende applicatiecomponenten, gericht op het betrouwbaar vastleggen en presenteren van een geordende verzameling digitale overheidsinformatie."
Register of registratie?
Binnen de overheid gebruiken we voor aanduiding van een georganiseerde gegevensverzameling zowel het begrip register (Kentekenregister, Register van overheidsorganisaties, BIG-register, UBO-register) als registratie (met name in de context van basisregistraties).
Er zijn twee redenen om binnen 'Uit betrouwbare bron' het begrip register te gebruiken. Enerzijds sluit dat het beste aan bij de betekenis in 'gewoon' taalgebruik. Een register is volgens het Van Dale-woordenboek een "inschrijvingsboek, naamlijst; goed geordende inhoudsopgave: bevolkingsregister, namenregister", terwijl registratie wordt gedefinieerd als "inschrijving in een register: de registratie van een koopakte."
Daarnaast willen we de indruk vermijden dat 'Uit betrouwbare bron' gaat over basisregistraties. Hoewel het project niet tot doel heeft een in productieomstandigheden werkend register op te leveren, verwachten we dat in deze handreiking beschreven bevindingen in eerste instantie waardevol zullen zijn binnen domeinen waarbinnen op basis van gedeelde kennis intensief wordt samenwerkt, maar (nog) geen basisregistratie bestaat.
Perspectieven op het register
Een definitie alleen is niet genoeg om duidelijk te maken waarover 'Uit betrouwbare bron' gaat. Ook een applicatiecomponent kun je immers vanuit verschillende perspectieven benaderen. Om duidelijk te maken welke daarvan wij innemen, beschrijven we de scope van het project aan de hand van twee elkaar aanvullende architectuurmodellen:
Architectuurlagen en scope UBB
Betere ondersteuning van de crappy flow en het faciliteren van epistemische nederigheid vereist verandering in alle EIRA-lagen: juridisch, organisatorisch en technisch. Deze handreiking richt zich echter primair op de semantische en applicatielaag (het gebied binnen de paarse gestreepte lijn in bovenstaande figuur).
Binnen de applicatielaag kunnen we dankzij het Common Groundmodel preciezer zijn over onze scope: we beperken ons tot de lagen 'databronnen', 'diensten' en vanwege de relatie tussen bijhoudingsdiensten en processen die deze gebruiken ook een deel van 'procesinrichting' (gele gestreepte lijn in bovenstaande figuur). Dit betekent dat we bijvoorbeeld aanbevelingen doen voor:
- welke concepten belangrijk zijn om de werking van het register te begrijpen, welke betekenis we daaraan geven en hoe de samenhang daartussen eruit ziet;
- uit welke conceptuele 'bouwblokken' het register bestaat en welke rol die spelen;
- welke generieke (dus onafhankelijk van welke gegevens een register omvat toepasbare) functionaliteit het register moet leveren, en
- hoe deze functionaliteit met behulp van API's toegankelijk te maken.
Hoewel we andere lagen niet helemaal kunnen en willen negeren - hieronder bespreken we bijvoorbeeld de begrenzing van het register in relatie tot de (organisatorische) domeinen die het ondersteunt - betekent deze scopeafbakening dat we in deze handreiking geen aanbevelingen doen over bijvoorbeeld:
- interpretatie of herziening van wet- en regelgeving;
- verdeling van verantwoordelijkheden over organisaties (wel/niet gescheiden organisaties voor bijhouding en levering, bijhouding en levering wel/niet organisatorisch federatief of juist centraal);
- gebruik van specifieke technische producten (hoewel die bij onze beproevingen wel een belangrijke rol spelen);
- bij concrete implementatie in één technisch product clusteren van applicatiecomponenten (bijvoorbeeld vanwege van efficiëntie- of performanceredenen), en
- het ontwerpen van interfaces om registergegevens aan gebruikers te presenteren.