Het project

Aanleiding​

Binnen de overheid willen we waar mogelijk gebruikmaken van eerder vastgelegde gegevens. Zo hoeven we burgers en bedrijven geen informatie te vragen die we al hebben, en kunnen we processen efficiënter afhandelen. Wie gegevens haalt bij de bron, moet kunnen vertrouwen op de kwaliteit ervan.

In de praktijk zijn gegevens soms onvolledig, onzeker of betwist — maar onze registers zijn hierop zelden goed ingericht. Twijfel is lastig vast te leggen en correcties zijn moeilijk door te voeren, zeker met terugwerkende kracht.

Gevallen die niet volgens het boekje verlopen, noemen we de 'crappy flow'. Een fout in een register verspreidt zich zonder menselijke tussenkomst als een inktvlek naar andere registers, terwijl correcties en twijfels zelden dezelfde weg terug vinden. De gevolgen voor betrokkenen kunnen ernstig zijn: schulden, stopgezette toeslagen, jaren procederen.

Dit vraagt om een fundamenteel andere benadering: registers ontwerpen vanuit epistemische nederigheid — bescheidenheid over wat we als overheid denken te weten. Met 'Uit betrouwbare bron' onderzoeken we hoe dat er in de praktijk uitziet.

Wat we bouwen​

Het project werkt langs twee sporen:

• Spoor 1 levert een praktische handreiking voor het ontwerpen van capabele registers, geïnspireerd op onze ervaring met bestaande registers en diverse achtergronden. Daarin staan patronen voor bijhouding, levering en het ondersteunen van twijfel en correctie.
• Spoor 2 onderzoekt Atomaire Claims & Annotaties (ACA) als fundamentelere aanpak voor gegevensregistratie — het enige ons bekende patroon dat de semantiek van de crappy flow op een voorspelbare, niet-redundante manier kan weergeven.

De beproevingen zijn concrete toepassingen van beide sporen: ontwerpen en implementaties die laten zien hoe capabele registers er in de praktijk uitzien.

Architectuurbepalende aspecten​

Epistemische nederigheid is een idee dat zich niet 1-2-3 naar programmacode laat omzetten. Om dat idee concreet te maken, hebben we een set functionaliteiten gedefinieerd die het fundament vormt voor een betrouwbaar register. Omdat met deze set vrijwel overal in het ontwerp van een register rekening gehouden moet worden, noemen we deze functies ook wel Architectuurbepalende Aspecten (ABA's). We hebben de volgende aspecten geïdentificeerd:

• Herkomst, onderverdeeld in:
  • Bron: waar komt het gegeven vandaan?
  • Oorzaak: waarom is het gegeven opgenomen in de registratie of heeft dit gegeven geleid tot een wijziging van de administratie?
  • Verwerking: op welke wijze is het gegeven verwerkt (denk aan toegepaste algoritmen)?
• Registratie: op welk moment is het gegeven in het register opgenomen?
• Geldigheid: op welk moment is het gegeven van toepassing geworden en op welk moment was het gegeven niet langer van toepassing?
• Zekerheid: hoe zeker zijn we over dit gegeven?
• 'Degistratie': op welk moment kwamen we erachter dat we dit eigenlijk niet hadden moeten of willen registreren?

Het team​

'Uit betrouwbare bron' wordt uitgevoerd door een klein team met veel ervaring in ontwerp en de bouw van registers, en het uitwisselen van gegevens. Teamleden hebben in het verleden onder andere gewerkt aan de BRP, BAG, BRK, WOZ en de Polisadministratie van het UWV.